Tarım Neden Gençleşemiyor?

Sorun Teşvikte Değil, Sistemde

Son yıllarda tarım politikalarında sıkça dile getirilen bir hedef var: Gençleri tarıma kazandırmak. Ancak iyi niyetli destek programlarına rağmen, tarımda yaş ortalaması düşmüyor; gençlerin sektörde gençlerin kalıcılığı artmıyor.

Bu durum bize net bir şey söylüyor: Tarımda gençleşme, yalnızca teşviklerle çözülebilecek bir mesele değil. Bu, yapısal bir sistem sorunu.

Avrupa’da tarımın görece daha genç kaldığı ülkeler incelendiğinde, başarıyı belirleyen üç temel başlık öne çıkıyor. Bu başlıklar, Türkiye için de oldukça tanıdık.

*Mülkiyet Yapısı: Toprağa Erişim Olmadan Başlangıç Yok

Gençlerin tarıma girmesinin ilk ve en büyük engeli toprağa erişim. Türkiye’de tarım arazileri; parçalı, miras yoluyla bölünmüş ve gençler için yüksek maliyetli bir yapıya sahip. Bir çok ülkede ise aile içi erken devir, ortak işletme modelleri ve uzun vadeli kiralama yada kullanım hakları, gençlerin tarıma adım atmasını kolaylaştırıyor.

Toprağa erişimin olmadığı bir yerde, gençlerden tarımda kalıcılık beklemek gerçekçi değil.

*Gelir Çeşitliliği: Tarım Tek Geçim Kaynağı Olmak Zorunda mı?

Gençler için tarımın en caydırıcı yönlerinden biri gelir belirsizliği. Başarılı örneklerde tarım; tek gelir kaynağı olmak zorunda değil. İşleme, kırsal turizm, yerel markalaşma ve dijital hizmetler gibi alanlarla destekleniyor. Böylece kırsal yaşam ekonomik olarak daha esnek bir yapıya kavuşuyor. Gelir çeşitliliği arttıkça, tarım gençler için daha yapılabilir ve öngörülebilir hale geliyor.

*Kuşak Devir Mekanizması: En Zor Konu, En Kritik Başlık

Türkiye’de tarımın yaşlanmasının en temel nedenlerinden biri, plansız ve geç gerçekleşen kuşak devri. Devir çoğu zaman çok geç yapılıyor, gençler karar süreçlerine erken dahil edilmiyor ve bilgi ile deneyim sistematik biçimde aktarılmıyor. Oysa tarımda süreklilik; erken katılım, kademeli devir ve birlikte yönetim anlayışı ile mümkün. Bu mekanizma kurulmadığında, gençler ya tarıma hiç başlamıyor ya da kısa sürede sektörden kopuyor.

Sonuç: Tarımda Gençleşme Bir Sistem Tasarımıdır

Gençleri tarıma davet etmek yetmez. Onlara kalabilecekleri bir yapı sunmak gerekir.

Bu yapı; mülkiyet, gelir ve kuşak devri başlıklarının birlikte ve uyum içinde çalıştığı bir sistemdir.

Tarımda gençleşme bir sosyal politika değil; uzun vadeli bir kalkınma ve sürdürülebilirlik meselesidir. Bu üç başlığı ele almadan, gerçek bir dönüşüm mümkün değildir.